Çocuğun Gelişiminde Oyunun Önemi

Pedagog Meliha Timur
Çoğu ebeveynler açısından oyun sıkıcıdır ve çocuklarını oyalamaktan başka bir işe yaramaz. Oyuncaklar hakeza öyle... Fakat çocuk açısından aynı şeyleri söylemek mümkün değildir. Nitekim çocuk için vazgeçilmez bir yaşama biçimi olan oyun, çocuğun en doğal öğrenme aracıdır. Kısa ama öz bir ifade ile oyun; çocuklar için keşfetme, öğrenme ve kendini ifade etme demektir.
Çoğu ebeveynler açısından oyun sıkıcıdır ve çocuklarını oyalamaktan başka bir işe yaramaz. Oyuncaklar hakeza öyle... Fakat çocuk açısından aynı şeyleri söylemek mümkün değildir. Nitekim çocuk için vazgeçilmez bir yaşama biçimi olan oyun, çocuğun en doğal öğrenme aracıdır. Kısa ama öz bir ifade ile oyun; çocuklar için keşfetme, öğrenme ve kendini ifade etme demektir.
 
Tarihçesini incelediğimizde oyunun neredeyse insanlık tarihi kadar eski ve süregelen bir aktivite olduğunu görürüz. Fakat oyunun çocuklar üzerindeki önemi ve etkisi yeni yeni gün yüzüne çıkıyor diyebiliriz. Nitekim günümüzde artık ebeveynlere, öğretici ve eğiticilere çeşitli oyun etkinliklerinin önerildiğini ve oyunun çocuğun gelişimini olumlu yönden desteklediğini sıkça duyar olduk. Özellikle annenin veya babanın veya her ikisinin çocuğuyla oyun oynaması çocuğun dünyasına ve eğitimine önemli katkılar sağlıyor olması neredeyse tartışılmaz konulardan biridir.
 
Çocuklarla iletişim konusunda Peygamber Efendimiz (SAV)’in sünneti incelendiğinde “Çocuğu olan onunla çocuklaşsın.” hadisine rastlanıldığı ve dolayısıyla nebevi eğitim modelinde de oyuna yer verildiği görülecektir. Buna bir örnek verilecek olursa şu rivayeti akılda tutmak kanaatimce yeterli olacaktır. 
 
“Bir grup ashab, Resulullah ile birlikte davet edildiği bir yemeğe gittiler. Yolda torunu Hüseyin’e rastladılar, çocuklarla oynuyordu. Resulullah (SAV) çocuğu görünce ilerleyip cemaatin önüne geçip onu tutmak için ellerini açtı. Çocuk ise sağa sola kaçmaya başladı. Resulullah da onu takliden sağa sola koşarak, tutuncaya kadar peşinden koştu. Yakalayınca ellerinden birini çenesinin altına diğerini de ensesine koyup öptü ve ‘Hüseyin bendendir. Ben de Hüseyin’denim. Kim Hüseyin’i severse Allah da onu sevsin…’ diye buyurdu.”(1)
 
Okul öncesi dönem, diğer dönemlere nazaran ihmale gelmeyen bir dönemdir. Nitekim bu dönemde yapılan eğitim hatalarının sonraki dönemlerde telafi ve tamir edilmesi oldukça zordur. İşte bu dönemin en belirleyici özelliklerinden birisi de oyunun temel öğrenme aracı olarak kullanılmasıdır. 
 
Çocuğun gelişim ve eğitiminde oyunun önemi gerek Peygamber Efendimiz (SAV)’in sünnetinde, gerekse de eğitim düşünürleri ve uzmanlar tarafından vurgulanmaktadır. Çünkü çocuk yaşamı için gerekli olan birçok davranış, bilgi ve becerileri oyun ortamında öğrenmektedir. Oyun çocuğun kendisini ifade etmesidir. Çocuğa hiç kimsenin öğretemeyeceği konuları kendi deneyimleri ile öğrenmesi yöntemidir. Oyun aynı zamanda bir uyumdur, bir sosyal kuruluştur. Nitekim çocuk arkadaşlarıyla veya başkalarıyla uyum içerisinde oynamayı ve aralarında bir problem oluştuğunda bu sorunu çözmeyi öğrenir. Oyun hayal ile gerçek arasında bir köprüdür çocuk için. Anlam veremediği olayları kendi hayal dünyasında oyun vasıtasıyla anlamlandırmaya çalıştığı bir deney alanı... Oyun, çocuğun iç dünyasını yansıtan bir aynadır. Çocuğun kişiliğinin gelişimini sağlayan en ideal ortamdır. Bu bağlamda çocuğun büyümesi ve sağlıklı gelişmesi için beslenme, sevgi ve bakım ne kadar gerekli ise oyun da o kadar gereklidir.
 
Oyun çocuğun iç dünyasını anlatabildiği en etkin yoldur; çocuğun kendini ifade edebildiği en dolaysız ve kolay yol olması nedeniyle de anne-babanın çocukla iletişim kurmasını kolaylaştırır. Oyun esnasında çocuk yaşadığı önemli olayları ve özelliklede aile içi ilişkilerini oyunlarında, konuşmalarında ve davranışlarında dış dünyaya yansıtır. Dolayısıyla oyun vesilesiyle çocuğun iç dünyasıyla alakalı önemli ipuçları alınabilir.
 
Anne-babasından şiddet gören, kardeş kıskançlığı yaşayan, anne ve babaya duyulan kızgınlık oyun içerisinde kendini açığa çıkarır. Çocuklar çevrelerinden aldıkları negatif mesajları, oyunda arkadaşlarına ve oyuncaklarına yansıtabilirler. Bu açıdan çocuğu ve içinde bulunduğu atmosferi tanımada oyun önemli bir unsurdur. Bunun için ebeveynlerin veya eğiticilerin oyun esnasında çocuğu iyi ve dikkatlice gözlemlemeleri gerekmektedir
 
Başkalarıyla oyun oynayan çocuk, arkadaşları ile oynarken sadece hoş vakit geçirmekle kalmaz, kelime haznesini zenginleştirir, ani cevap verme, çabuk karar verme, sorun çözme gibi kabiliyetlerini kuvvetlendirir.
 
Çocuk gerek ferdi ve gerekse de grup oyunlarında etrafında müşahede ettiği ve ileride bizzat üzerine alacağı hayatın çeşitli rollerini sahneye alır, ilk yanılma ve başarma tecrübelerini yaşar. Böylece eğlenceli bir şekilde esasında hayata kendini hazırlar.
 
Görüldüğü üzere oyunun çocuklar üzerindeki etkileri oldukça fazla ve olumlu yöndedir. Sadece çocuk için değil, eğitici için de oldukça kolaylık sağlayan ve verimli bir eğitim olanağı sağlayan bir etkinliktir. 
 
Şunu önemle belirtmek isterim ki; Bir Müslüman olarak çocuklarımıza sunduğumuz oyunların veya oyun ortamlarının helal dairesinde olmasına dikkat etmemiz gerekmektedir. Eğitici olduğu iddia edilen fakat helal sayılmayan oyunlardan Müslüman annenin çocuğunu sakındırması gerekmektedir. Bağımlılık yapan ve zarar veren oyunlar hakeza öyle.
 
Ölçümüz Kur’an ve Sünnet olmalı. Peygamber Efendimiz (SAV) çocuklarla nasıl oynanması gerektiğinin örneğini sunmuştur bizlere. Onların gönüllerini hoş tutmak, onlara merhamet ve şefkat nazarıyla bakmakla yükümlü olan biz anneler çocuğumuzla vakit geçirmekten kaçınmayalım. Onları faydasız başıboş bir ortama terk etmektense gündelik telaşımızdan kopup birkaç dakikamızı onlara ayırsak ne kaybederiz ki. Kayıptan çok kazancımız olacaktır inşallah… Çocuğumuzun mutluluğu, neşesi ve en önemlisi sünnete uymanın ve de anne-çocuk arasında gittikçe kuvvetlenen bir bağın vermiş olduğu bir iç huzuru bulacağız Allah’ın izni ile...
 
Kaynak:
1- (Tirmizî, Menakıb, 31; Mecmau’z-Zevaid, 9/181)
 
Meliha Timur | Nisanur Dergisi | Şubat 2017 | 63. Sayı
 
21-02-2017 0 Yorum

Yıldız imi (*) ile işaretlenmiş alanlar gereklidir.