Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Pedagog Meliha Timur
Günümüzde ‘hiperaktif’ terimini artık sıkça duyar olduk. Anne-babalar için bu terim, hiç yerinde durmayan veya enerjisi bitmek tükenmek bilmeyen çocukları için yakıştırılan bir durum haline geldi. Çocukta hiperaktivite bozukluğu olup olmadığına ancak uzmanlar karar verir. Dolayısıyla net bir teşhis konulmadan çocuğu hiperaktif konumuna almak yanlış bir davranış olur.
Günümüzde ‘hiperaktif’ terimini artık sıkça duyar olduk. Anne-babalar için bu terim, hiç yerinde durmayan veya enerjisi bitmek tükenmek bilmeyen çocukları için yakıştırılan bir durum haline geldi. Çocukta hiperaktivite bozukluğu olup olmadığına ancak uzmanlar karar verir. Dolayısıyla net bir teşhis konulmadan çocuğu hiperaktif konumuna almak yanlış bir davranış olur.

DEHB Nedir?

DEHB kısaltmasının açılımı ‘Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’dur. DEHB, okul öncesi dönem ve okul çağı çocuklarında belirgin hale gelen bir sağlık problemidir. Çocuklarda DEHB % 4-8 gibi bir oranda görülmektedir. Bu sağlık problemini yaşayan çocuklar, çoğu zaman evde ve okulda ciddi sorunlara neden olacak şekilde davranırlar. Konsantre sorunu yaşar, düşünmeden hareket ederler. Doktorlar, DEHB olan çocukların beyinlerinin diğer çocuklardan farklı şekilde çalıştığını düşünürler.

DEHB’li çocuk neyin önemli olduğuna karar veremez. Günlük şeyleri organize etmek, onun için imkânsızdır. Yalnızca bir olaya odaklanamaz. Bu problemi olan çocukları yetiştirmek çoğu ebeveyn için sorun oluşturmaktadır.

Çocukta DEHB Olduğu Nasıl Anlaşılır?

DEHB’nin temel belirtileri dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüselliktir. Kolayca kafası karışıyor, bir aktiviteden diğer aktiviteye geçiyor ve çabucak sıkılıyorlarsa; bu, dikkatsiz oluşunun belirtisidir. Oturduğu yerde kıpırdıyor, huzursuz oluyor ve sürekli kalkıyor, enerjisi bitmek bilmiyor, sürekli koşuyor ve konuşuyorsa; bu, hiperaktif oluşunun belirtisidir. Sonunu düşünmeden hareket ediyor, sabırsız ve fevri davranışlar sergiliyor, sürekli lafa giriyor, sırasını beklemekte zorlanıyor, dokunmaması gereken şeylere dokunuyor, tehlikeli şeyler yapıyorsa; bu da dürtüsel olduğunun belirtisidir.

DEHB olan çocukların bir kısmında aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile ilgili belirtiler ön plandayken bir kısmında dikkatsizlik ile ilgili şikâyetler ön plandadır. Önemli bir kısmında ise her iki gruptan belirtiler bir arada görülür. Çocuğunuzda bu tür belirtiler gözlemlediğinizde bir pedagoga ya da çocuğun öğretmenine başvurmayı geciktirmeyin.

DEHB Teşhisi Nasıl Konur?

Doktorlar DEHB teşhisi konma konusunda çok dikkatli davranırlar. Nitekim yanlış teşhis çocuğun ihtiyacı olmayan tedaviyi görmesi anlamına gelir ki; bu da çocuğun psikolojisi için oldukça sakıncalı ve zararlıdır. Bu nedenle teşhis koymak epey bir zaman alabilir. Tanı koymadan önce aynı belirtilerle kendini gösterebilecek diğer tıbbi ve duygusal sorunların saf dışı edilmesi gerekir. Her belirti gösteren çocuk, otomatik olarak DEHB sayılmamalı, problemin geçmişi ve ayrıntıları anlaşılmalıdır. Tanı için genellikle şunlar dikkate alınır:

- Çocukta dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerin olup olmadığı,
- Belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması,
- Çocuğun belirti sayılan davranışları an az 6 ay sürdürmüş olması,
- Davranışlarının ev, okul gibi yerlerde problemlere yol açması

DEHB tanısı için özel bir test yoktur. Tanıya yönelik değerlendirmeler doktorun fiziksel problemleri ayırt etmek için ayrıntılı bir sağlık öyküsü almasıyla başlar. Doktor, gerek duyduğunda çocukla da konuşacaktır. Ayrıca çocuğun bu davranışlarının, duyma problemleri, epilepsi ya da öğrenme zorlukları gibi başka nedenlerden kaynaklanmadığından emin olmak için test yapılmasını da uygun görebilir.

Tedavisi Var Mıdır?

DEHB’i ortadan kaldırıcı kesin bir tedavi yoktur. Fakat doktoru, öğretmeni, danışmanı ve aile bireylerinin karşılıklı fikir alışverişi ve işbirliğiyle çocuk, bu rahatsızlığa rağmen normal bir yaşam sürebilir. Bu sağlık problemine ayrıyeten ilaç tedavisi de uygulanabilmekte.

Anne-Baba ve Eğiticilere Tavsiyeler

- Sabır, sevgi, anlayış, disiplin ve destek beşlisinden asla ödün vermeyin!
- DEHB’in bir sağlık problemi olduğunu ve çocuğun sizin ilginize muhtaç olduğunu unutmayın!
- Enerjisini kısmen veya büyük oranda atabileceği faaliyetlere yönlendirin!
- Olumsuz davranışlar sergilendiğinde veya kurallar çiğnendiğinde, çocuğun bunu isteyerek yapmadığını aklınızda tutup daha olumlu yaklaşmayı deneyin!
- Öfkeden ve şiddetten uzak durun! Çünkü öfke ve şiddet, durumu olduğundan da daha güç hale sokar ve çocuğun iç dünyasında onarılması güç yıkımlara yol açar.
- Çocuğa söylediğiniz herhangi bir şeyin, çocuk tarafından algılanıp algılanmadığından emin olun! Nitekim DEHB’li çocuklar, söylenenleri çoğunlukla duymadıkları için yapmazlar.
- Hem çocuğa iyi örnek olmak için hem de bu sorunla baş edebilme gücünü yitirmemek için bedenen ve ruhen sağlıklı yaşayın!
- Maneviyatınızı yüksek tutun ve dua silahına sarılıp Allah’tan kolaylaştırması için yardım dileyin!
- Stresten uzak durun, inancınızı yitirmeyin!
- Dünyanın bir imtihan olduğunu, dünyanın geçiciliği gibi sıkıntıların ve hastalıklarının da geçici olduğunu düşünerek kendinizi motive edin!
- Çocuğa örneğin yemek saati, ödevler, oyun ve uykunun nasıl, ne zaman ve nerede yapılacağı ile ilgili rutinleşmesini arzu ettiğiniz bir program yapın! Bunu yaparken programın sadeliğine dikkat edin ki çocuk buna odaklanabilsin.
- Yapılması gereken işlerde dikkatini dağıtmayacak bir ortam oluşturmaya çalışın!
- İşleri organize etmede çocuğa davranışlarınızla örnek olun!
- Kurallarınız net ve anlaşılır olsun!
- Çocuğun iyi davranışlarını överek iyi davranışları pekiştirmeyi hedefleyin!

Çocuklarımız bize Allah (CC)’ın birer emanetidirler. Onların temiz fıtratlarını muhafaza etmekle sorumlu olduğumuz gibi onları her halleriyle cennete birer fert olarak kazandırmayı hedeflemeliyiz. Buna muvaffak olabilmek duasıyla…

Pedagog Meliha Timur / Nisanur Dergisi - Kasım 2016 (60. Sayı)
 
18-11-2016 0 Yorum

Yıldız imi (*) ile işaretlenmiş alanlar gereklidir.