Kural Koymada Ölçü

Pedagog Meliha Timur
Kurallarla yaşamasını öğrenen çocuk, hayata daha hazırlıklı olur; öğrenemeyen ise sürekli çatışmalarla ve zorluklarla karşılaşır. Bu, kişinin dini yaşantısını da oldukça etkiler. Nitekim dini yaşam uyulması gereken belirli kaidelere bağlıdır.
Nasıl ki kanun veya kural belirleyici olarak otoritersiz devlet, imamsız cemaat, hocasız mektep düşünülemez; öyle de otoritersiz, disiplinsiz ve kuralsız bir eğitim düşünülemez. Yasanın, kanunun, kuralın hâkim olmadığı yerde düzensizlik, kargaşa, zulüm ve adaletsizlik vardır.
 
Çocuk eğitiminde de kural, olmazsa olmazlardandır. Çocuklarına kural koymayan ya da kural koymada tutarsızlık gösteren anne-babalar, çocuklarıyla sürekli çatışma halindedir.
 
0-6 yaş arasının, çocuğa belirli ahlaki kurallar kazandırmakta oldukça önemli bir zaman dilimi olduğu konusunda hemen hemen tüm eğitimciler hemfikirdir. Bu yaşlar içerisinde kararlı, tutarlı ve sabırlı bir şekilde ebeveynlerin, çocuğa kurallarla yaşamasını öğretmeleri gerekir. 
 
Özellikle ilk 4 yaş içerisinde anne-babaların otoriterliğini ortaya koyup gerekli konularda çocuklarına kurallar koymaları gerekmektedir. Zamanında kurallarla tanıştırılmayan çocuk, sonrasında söz dinlemeyen, dediğim dedik, sınırları ihlal etmeye yatkın, istediği olmadığında ortalığı ayağa kaldıran sabırsız ve çekilmez bir varlığa dönüşebilmektedir. 
 
Kural koymada, denetlemede, yerine göre ceza ve ödül vermede, kuralları yeniden düzenlemede vs. yetki daima anne-babada olmalı. Otoriterlik asla çocuğun eline geçmemeli. Aksi taktirde anne-babalar sonrasında çocuğuna söz geçirmede oldukça zayıf kalırlar. Fakat kural belirlemede çocukların fikirlerine başvurulabilir. Kuralın önemi ve hangi durumlarda hangi kuralın geçerli olduğu hususu çocuğa anlaşılabilir tarzda anlatılmalı, evde herkesi ilgilendiren kurallar tüm aile fertlerinin bulunduğu bir oturumda enine boyuna konuşulmalıdır.
 
Kurallarla yaşamasını öğrenen çocuk, hayata daha hazırlıklı olur; öğrenemeyen ise sürekli çatışmalarla ve zorluklarla karşılaşır. Bu, kişinin dini yaşantısını da oldukça etkiler. Nitekim dini yaşam uyulması gereken belirli kaidelere bağlıdır.
 
Daha toplumun en küçük ama önemli bir birimi olan ailede kurallar yoksa ya da var olan kurallara karşı bir duyarsızlık, bir vurdumduymazlık havası esiyorsa; dini kaidelere uyma konusunda da kişi duyarsız olur ve bir hayli gevşek bir tutum içerisine girebilir. Bu bağlamda şu hususa da dikkat çekmek isterim:
 
Çocuklara kurallarla yaşamasını öğretirken buna paralel olarak hayatımızın kurallardan ibaret olduğunu, dünya ve ahiret salahatimiz için kuralları belirleyen mutlak otoriterin Allah olduğunu, Allah`ın rızasına erişmenin bu kurallara uymaktan geçtiğini ve nefsimiz hoşlanmasa da kurallara uymanın bize çok büyük faydalar getireceğini tekrar tekrar anlatmalıyız.
 
Şuurlu Müslüman anne-babalar olarak dini bir tarafa, eğitimi bir tarafa birbirinden farklı değerlendiremeyiz. Nitekim yegâne din İslam, yaşanılacak bir hayat tarzıdır. Hayatın her alanını kapsar. Dolayısıyla çocuklarımıza uymalarını istediğimiz kuralları belirlerken ölçümüz İslam kaidelerine göre olmalı. 
 
Kural koymadan önce ebeveynlerin o kuralı iyi değerlendirmeleri gerekmektedir. 
Değerlendirmelerini gerekli-gereksiz, uygulanabilir-uygulanmaz, önemli-önemsiz gibi kriterler doğrultusunda yapmaları yerinde olur. Kural koymada orta yolu takip etmeli, ne çok kuralcı ne de çok serbestçi olmalı. Ebeveynler her şeye yasak koyarak çocuğun keşfetmesine, kendini geliştirmesine, tecrübe etmesine engel olmamalı; öte yandan çocuğu hiç kural koymayarak iyi niyetle de olsa çok serbest bırakmamalı, ilerleyen yaşlarında kurallarla karşılaştığında uyum sorunu yaşamasına zemin hazırlamamalıdır. 
 
Anne-baba arasında tutarlılık, kural koymada ve başarı sağlamada çok önemli bir yere sahiptir. Tutarsızlık çocuğun aklını karıştırdığı gibi dilediği gibi davranma serbestîsini aşılar ki; bu, hedeflenilen eğitimin dışına çıkar. 
 
Şüphesiz her anne-babanın eğitim şekli farklıdır. Ailede önemsenen değerler, eğitim şeklini ve hedefini belirler. Kural belirtirken de ailenin önem verdiği değerler göz önünde bulundurulur. Bir Müslüman olarak dikkate almamız gereken değerler bellidir. Ölçümüz her daim Kur’an ve sünnettir. Yapılması haram olan davranışlardan çocuklarımızı uzak tutmak için bu amaca hizmet eden kurallar belirlemeli, kurala uyulmadığı taktirde kararlı ve ciddi bir tonda uyarmalı, gerektiğinde cezalandırma yöntemine başvurulmalıdır. Tabi ki öncesinde kuralın kendisi ve gerekliliği hakkında çocuk bilinçlendirilmeli ve kurala uyulmazsa ne gibi kötü sonuçlarlarla karşı karşıya kalınacağı hususunda çocuk yaşına göre uyarılmalıdır.
 
Örneğin başkasının eşyasını izinsiz alma konusunda ebeveynlerin kararlı, tutarlı ve hiçbir şekilde taviz vermeyici bir tutum sergilemeleri gerekmektedir ki; çocuk bu davranışın doğru olmadığını kavrasın. Çocuk bu fiili işlemekte ne kadar kararlıysa da en az bir o kadar anne-babanın kuralı tekrar tekrar dile getirmekte ve uyarmakta kararlı olmaları gerekmektedir. İzinsiz eşya alma fiilinin asla bir tavizi olamaz o nedenle bu yönde belirlenen kuralda da taviz söz konusu olamaz. Bir gün yasaklayıp diğer gün aynı yasağa göz yummak oldukça yanlış bir davranış olur. 
 
Kurallar çocuk tarafından ihlal edildiği durumlarda, anne ve babanın ilk önce sabırlı olmaları ve çocuğa daha önce belirlenen kuralı hatırlatmaları gerekir. Kurallar ısrarla çiğnenmeye devam edildiğinde ebeveyn çocukla birebir göz temasında bulunarak uyarılarına devam eder. Kuralın çiğnenmesi durumunda kendisini ne gibi mahrumiyetlerin beklediğini söylemeli. Örneğin; "Bu yanlış tutumuna devam edersen bu akşamki programımız iptal!" gibi kısa ama öz cümleler seçerek çocuğu düşünmeye sevk edebilir.
 
Aşırı kuralcı ve yasakçı olmak da en az kuralsızlık veya kurallarda tutarsızlık mevzusu kadar yanlış bir yaklaşımdır. Çocuğun el attığı her işe "yapma!”,“etme!”,“bırak!" gibi emir ifadeleri kullanılarak çocuğun davranışlarına pranga vurmak, çocuğun ruhsal gelişimini olumsuz yönde etkiler. Dolayısıyla her gün değişen gelişigüzel kurallar yerine, gerekli durumlarda kalıcı kurallar belirlemek ve kural koymada mutedil olmak çok önemlidir. 
 
Pedagog Meliha Timur | Nisanur Dergisi | Ağustos 2017 | 69. Sayı
 
07-08-2017 0 Yorum

Yıldız imi (*) ile işaretlenmiş alanlar gereklidir.